Publicaties

11 Jaar na 11 september

Op 11 september 2012 is het elf jaar geleden dat twee vliegtuigen zich in de Twin Towers boorden en daarmee de opmaat vormden tot een aantal verstrekkende veranderingen in de wereld.

‘Waar was je toen…?’ -moment

Ik herinner mij de aanslagen op de Twin Towers nog als de dag van gister. Veel mensen stellen de vraag: waar was jij die dag? Ik was onderweg in mijn auto naar Turkije, in mijn eentje. Drie dagen eerder had ik in de Bulgaarse hoofdstad Sofia een vervelend auto-ongeluk gehad. Na twee uitdagende nachten in Bulgarije besloot ik mijn defecte auto in Turkije te laten repareren. In Tekirdag, een klein badplaatsje ongeveer 150 km ten westen van Istanbul, kon ik terecht bij een officiële Mazda-dealer. De ANWB had inmiddels een hotel geregeld. Ik ben de hotelkamer die dag en de volgende dag niet meer uitgekomen omdat ik vanaf de inslag in de tweede toren gekluisterd bleef aan de televisie.

Tekirdag is een gemoedelijk plaatsje in Turkije, de bekende Turkse wisky-soort komt er oorspronkelijk vandaan. Mijn wereld stond op zijn kop, maar beneden bij de receptie was het nieuwe voetbalseizoen toch echt iets belangrijker. Toen ik met mijn gerepareerde auto uiteindelijk op de plaats van bestemming aankwam, in het oude Antiochië nabij de grens van Syrië (waar de apostel Paulus zo wil de overlevering de eerste kerk in Turkije stichtte), waren de gemoederen al wat meer verhit geraakt. Was er een derde wereldoorlog aanstaande? Wat zou Syrië doen als reactie op de verhoogde alarmstatus in Israël? De spanningen waren ineens direct voelbaar. Welke emoties in Nederland speelden kreeg ik niet mee.

De VS verklaarden dat de wereld in oorlog was, en de vijand was “het terrorisme.” Met de oorlogen in Afghanistan en Irak als gevolg. Het woordje terrorisme deed prominent zijn herintrede in de Dikke van Dale en ook de voedingsbodem van het terrorisme werd benoemd: de islam.

Beeldbepalend in het islamdebat: Pim Fortuyn, Ayaan Hirsi Ali, Theo van Gogh en Geert Wilders

Beeldbepalend in het islamdebat: Pim Fortuyn, Ayaan Hirsi Ali, Theo van Gogh en Geert Wilders

Over de relatie islam-terrorisme is inmiddels veel geschreven. Als ik een paar grote stappen maak zijn voor mij persoonlijk de opkomst van Pim Fortuyn, Ayaan Hirsi Ali, Theo van Gogh en meest recent Geert Wilders de beeldbepalende figuren geweest in de Nederlandse discussie over de islam als vermeende bron van het terrorisme. Ergens onderweg hebben thema’s als de mislukte multiculturele samenleving, de linkse wegkijk mentaliteit en de islam als te bestrijden politieke ideologie hun intrede gedaan in vooral het politieke debat. En daarvan afgeleid het maatschappelijke debat. De stelling werd: 1) Terrorisme kent zijn bron in de Koran, en 2) de islam is niet compatibel met de “Westerse democratie”. Dus was het klimaat geboren waarin moslims twee dingen moesten doen: afstand nemen van islamitisch geïnspireerd terrorisme en “bewijzen” dat hun geloof geen belemmering vormt voor het leven in een democratie. Hoe doe je dat?

Spotlight

De islam staat nu volop in de spotlight. Deels terecht, deels onterecht, feit is dat de uitwassen in de islam inmiddels standaard Breaking News zijn. De berichtgeving over wat de aanslagen met de gevarieerde moslimgemeenschap in positieve zin gedaan hebben blijkt helaas niet zo nieuwswaardig. De (Nederlandse) moslimgemeenschap vond zo kan ik wel stellen de aanslagen net zo verschrikkelijk als elk ander mens. Vele moslims voelden zich ook religieus aangevallen. Die vliegtuigen vlogen niet alleen in de twee verheven symbolen van de Verenigde Staten, maar zij vlogen ook in de twee verheven symbolen van de islam: Mohammed en de Koran. Deze symbolen werden door mensen als Bin Laden beklad.

De interesse van niet-moslims voor de islam nam toe, de bronnen werden bestudeerd, de gebruiken werden geanalyseerd en het oordeel van het leger zelfbenoemde Arabisten was vernietigend: de Koran is een gewelddadig boek en Mohammed was geen profeet van vrede, maar vertegenwoordiger van een religie die gericht was en is op onderwerping en expansie. Angst deed zijn intrede.

Ik heb in de maanden na 9-11 veel gesprekken gevoerd met collega’s op de werkvloer en met vrienden en buren. Vrijwel alle vragen waren gebaseerd op angst. Zij hadden altijd gedacht dat islam een vredelievende godsdienst was, en nu bleek dat niet zo te zijn. Hoe kan ik ooit het beeld van twee instortende torens wegnemen, dacht ik bij mezelf? Inmiddels wil ik dat ook niet meer. Boven dit artikel staan de twee torens trots nog recht overeind en schijnt de zon tussen de silhouetten. Niet voor niets.

De twee instortende torens zijn symbool geworden voor een steeds groter wordende groep moslims die zich openlijk uitspreekt tegen het islamitisch terrorisme. Die moslims omarmen de universele rechten van de mens en spreken zich uit voor democratie en keuzevrijheid. Zij vinden ook in de Koran die rechten genoemd staan en zij claimen ze nu openlijk terug, tegen een vaak hoge prijs. De Arabische Lente is daarvan een tragische en inspirerend voorbeeld tegelijk. Dictatoriale theocratische regimes zijn achterhaald, moslims accepteren niet zomaar meer dat hun islam gebruikt wordt om hun vrijheid te ontnemen. Zij nemen het heft in eigen handen en kiezen voor hun eigen toekomst.

In Nederland heeft  GroenLinks-kamerlid Tofik Dibi in 2011 een initiatief gelanceerd, “final fatwa” waarin hij oproept dat de islam niet alleen beleden hoeft te worden op basis van de mening van een kleine groep theologen. Maar ook op basis van de eigen ideeën. Wat je ook van dit initiatief mag vinden, het toont aan dat de Nederlandse islam een interne dynamiek kent. Het onafhankelijk zoeken naar (opnieuw) een plek in de Nederlandse samenleving begint vorm te krijgen. De bijbehorende stappen naar hervorming binnen de islam, hoe klein ook, worden gezet getuige vele nationale en internationale initiatieven.

In een wereld waarin 9-11 (deels) aanleiding werd voor verwijdering, strijd en angst tussen mensen hoop ik dat deze datum ooit een positieve annotatie krijgt. Dat het een dag wordt waarop moslims en niet-moslims gezamenlijk in gedachte, woord en daad laten blijken dat niemand hun geloof, hun cultuur, hun rechten en hun dromen mag gebruiken voor het zaaien van haat, nijd en tweespalt.

Laat een bericht achter